Варвара е историско, но целосно иселено село во Општина Сопиште, во близина на Скопје. Според пописот од 2002 година, селото нема постојани жители, но денес таму има бројни викенд-куќи кои ги користат скопјани за одмор. Сместено е покрај Маркова Река, на патот кон Марков Манастир и езерото Козјак.
Иако на прв поглед изгледа како мирно рурално подрачје со плодна обработлива почва, под површината на Варвара се крие длабок и недоволно истражен историски слој. Научниците сметаат дека речиси секој зафат во земјата открива траги поврзани со минатото.
Во оваа област е откриена некропола од рано железно време со културни примеси од римскиот период. Археологот Киро Ристов со години работеше на истражување на локалитетот, а резултатите ги објави во книгата „Варвара – некропола од железно време и римскиот период“ (2022). Со издавањето на книгата, неговото истражување формално е затворено.
Иако се откриени 72 гроба, проценките на Ристов се дека на територијата на Варвара има меѓу 300 и 400. Истражувањата се отежнати бидејќи некрополата се наоѓа на приватно земјоделско земјиште, кое редовно се обработува, а градежните активности дополнително го ограничуваат пристапот.
Дел од пронајдените предмети, благодарение на совесен сопственик на парцела, се зачувани и предадени на Музеј на Град Скопје. Сепак, се претпоставува дека многу артефакти се трајно изгубени поради незнаење или уништување.
Ристов за Мој збор истакнува дека без посериозна поддршка од институциите, ваквите локалитети се оставени да пропаѓаат. Во Македонија, обележја и заштита најчесто добиваат само големите археолошки локалитети, додека помалите – иако подеднакво значајни – остануваат незаштитени.
Овој однос кон културното наследство отвора пошироко прашање: зачувувањето на идентитетот не е само надворешна борба, туку и внатрешна одговорност која како општество сè уште недоволно ја преземаме.
