Владејачката Српска напредна странка (СНС) на претседателот Александар Вучиќ ги освои сите десет општини на локалните избори одржани на 29 март 2026 година.
Меѓутоа, победата дојде со важна забелешка. Коалицијата предводена од СНС забележа пад на поддршката во осум општини во споредба со претходните избори, а изборниот ден беше обележан со инциденти, насилство и обвинувања за неправилности.
Гласачкото право го имаа приближно 250.000 граѓани. Излезноста ги надмина сите очекувања.
Каде се одржаа изборите?
Гласањето се одржа во следните општини и градови: Бор, Бајина Башта, Кула, Мајданпек, Кладово, Аранѓеловац, Смедеревска Паланка, Лучани, Књажевац и Сеовјно.
Излезноста беше исклучително висока. Во шест општини надмина 70 отсто, во три беше над 60 отсто, а во една беше над 50 отсто. Сите десет општини, покрај широката владина коалиција предводена од СНС, учествуваа и студентски листи.
Кај некои општини, студентите настапија самостојно. Во други, се здружија со опозициски партии. Воглавно во сите општини, студентските и опозициските листи завршија на второ место — во некои случаи само неколку стотици гласови зад СНС.
Вучиќ прогласи победа, но бројките зборуваат поинаку
Претседателот Вучиќ ноќта по изборите прогласи победа во сите десет општини.
Според неговите зборови, најтесни беа резултатите во Кула, со разлика од само 530 гласа, и во Бор, каде прелиминарната предност на СНС изнесуваше околу 1.900 гласа. Во Аранѓеловац, коалицијата на СНС остварила 52,96 отсто, додека листата Студенти за Аранѓеловац зела 44,9 отсто.
Сепак, анализата на прелиминарните резултати покажа нешто друго. Владеачката СНС излезе значително ослабена. Во Књажевац, паѓот беше најдраматичен — странката освои скоро 20 отсто помалку отколку на претходните избори.
“И покрај силниот притисок и принуда, јасно е дека поддршката за властите опадна за повеќе од 20 отсто во речиси сите општини”, соопштија студентите на своите мрежи.
Студентите: промената е започната и не може да се запре
Студентите кои учествуваа во изборите ги оценија резултатите оптимистички.
“Локалното ниво се буди и сè повеќе луѓе одбиваат да го прифатат страв и неправда. Промената е започната и повеќе не може да се запре. Србија не може да биде смирена. До победа!” изјавија студентите.
Тие исто така соопштија дека очекуваат правни постапки за изборни неправилности да се поведат уште наредниот ден и побараа одговорност за сите кои, по нивни тврдења, учествувале во притисок и напади врз граѓаните.
КРТА: изборниот ден заслужува оцена од многу лоша до лоша
Организацијата за набљудување на избори КРТА испрати набљудувачи во сите десет општини. Нивниот извештај беше остар.
“Накратко, ова тешко може да се нарече избори”, соопшти КРТА. “Бевме сведоци на бројни неправилности и сериозно насилство врз граѓани и новинари.”
Набљудувачите документираа широко распространети паралелни евиденции на гласачи, случаи на загрозена тајност на гласањето и организиран транспорт на гласачи, што укажувало на можно гласање под притисок.
Инциденти беа забележани во Бор, Бајина Башта и Кула. Пријавени беа и класични манипулации со т.н. бугарски воз, фотографирање гласачки ливчиња и притисок врз гласачи. Особено загрижувачки беше фактот дека полицијата во голема мера не беше подготвена да ги заштити граѓаните изложени на насилство.
КРТА исто така изрази загриженост поради тоа што набљудувачите идентификувале вработени во јавни институции и компании од различни српски градови меѓу оние кои учествувале во заплашување и друга работа на терен.
“Во поширока слика, бевме сведоци на тоа како системот се користи против правата на гласачите, како и против основната безбедност на сопствените граѓани”, заклучи КРТА.
Полициска рација во седиштето на НПС
По затворањето на гласачките места, настана неочекуван инцидент во Белград.
Офицери на Управата за криминалистичка полиција го претресоа седиштето на Народното движење на Србија (НПС). Според лидерот на партијата Мирослав Алексиќ, полицијата одзеде неколку телефони и лаптопи, ги претресе сите канцеларии и лични работи. Тој го опиша потегот како продолжување на репресијата.
“Одбивме да ги предадеме телефоните. Тие тогаш повикаа засилување. Нè ставија во една соба и можеме да се движиме само со полициска ескорта”, изјави Алексиќ.
Налогот наводно ги сомничел членовите на партијата за кривично дело повреда на правото на глас.
Пошироки импликации: пукнатини во власта на Вучиќ?
Србија политички е доминирана од Вучиќ и СНС уште од 2012 година.
Меѓутоа, последните изборни резултати покажуваат суптилни, но значајни знаци на напрегнатост. СНС досега секогаш прогласуваше победа, но повторувачките обвинувања за широко распространети неправилности, заедно со намалените маргини и порастот на студентскиот активизам, сугерираат политичка иднина која е позаспорна.
Вучиќ во меѓувреме најави можноста за предвремени парламентарни избори до јуни 2026 година, иако мандатот на Собранието истекува во декември 2027. Анализаторите проценуваат дека настојува да ги искористи резултатите пред опозицијата понатаму да се зацврсти.
Реакции на меѓународната заедница
Набљудувачите на Советот на Европа исто така пријавија насилство и неправилности за време на локалните избори.
Во поширок контекст, ОДИХР (Канцеларија за демократски институции и човекови права) претходно заклучила дека изборите во Србија биле обележани со бројни нерегуларности и злоупотреба на јавните институции. Организацијата V-Dem го категоризира Вучиќ режимот како изборна автократија уште од 2014 година, додека Фридом Хаус забележа дека СНС ги еродираше политичките права и граѓанските слободи.
